Guzy mózgu to grupa bardzo zróżnicowana: od łagodnych oponiaków, z którymi można żyć latami, po agresywne glejaki. Ważne jest przy tym, że u dorosłych większość zmian w mózgu to przerzuty, a nie nowotwory pierwotne — najczęściej z płuca, piersi, nerki, jelita grubego i czerniaka. Objawy zależą nie od złośliwości, tylko od lokalizacji i tempa wzrostu, dlatego mała zmiana w newralgicznym miejscu bywa groźniejsza niż duża w okolicy „niemej”.
Objawy
Ból głowy jest objawem najczęściej kojarzonym z guzem mózgu, ale sam w sobie występuje u ogromnej większości ludzi z zupełnie innych powodów. Znaczenie ma jego charakter: ból nowy, inny niż dotychczasowe, narastający z tygodnia na tydzień, najsilniejszy nad ranem i budzący ze snu, nasilający się przy kaszlu, kichaniu i schylaniu, często z nudnościami i wymiotami bez związku z jedzeniem. Taki wzorzec przemawia za wzmożonym ciśnieniem śródczaszkowym.
- Napad padaczkowy pojawiający się po raz pierwszy u dorosłego
- Postępujący niedowład, drętwienie lub zaburzenia mowy
- Zaburzenia widzenia, podwójne widzenie, ubytki w polu widzenia
- Zaburzenia równowagi i chodu
- Zmiana osobowości, apatia, spowolnienie
- Zaburzenia pamięci i koncentracji
- Poranne wymioty bez nudności
Pierwszy w życiu napad padaczkowy u osoby dorosłej jest bezwzględnym wskazaniem do badania obrazowego głowy — inaczej niż u dziecka, gdzie najczęściej ma inne przyczyny. Podobnie niepokojąca jest stopniowo narastająca zmiana zachowania i osobowości, która bywa przypisywana depresji albo otępieniu, zwłaszcza przy guzach płata czołowego. Objawem rzadkim, ale charakterystycznym dla uszkodzenia okolicy skroniowo-potylicznej, jest nabyta prozopagnozja, czyli utrata zdolności rozpoznawania twarzy.
Diagnostyka
Badaniem z wyboru jest rezonans magnetyczny głowy z kontrastem, który uwidacznia zmianę, ocenia jej charakter, obrzęk otoczenia i stosunek do struktur czynnościowych. Tomografia komputerowa jest szybsza i dostępna w trybie ostrym, ale mniej dokładna. Przy podejrzeniu przerzutów wykonuje się badania w poszukiwaniu ogniska pierwotnego, przede wszystkim tomografię klatki piersiowej.
Ostatecznym rozpoznaniem jest badanie histopatologiczne z oceną molekularną, uzyskane z biopsji stereotaktycznej lub materiału operacyjnego. Współczesna klasyfikacja guzów mózgu opiera się w dużej mierze na markerach molekularnych, które określają rokowanie i dobór leczenia — dlatego samo słowo „glejak” bez tych informacji mówi jeszcze niewiele.
Leczenie
Podstawą jest leczenie operacyjne — usunięcie guza w zakresie możliwie największym, ale bezpiecznym dla funkcji mózgu. Wykorzystuje się do tego neuronawigację, monitorowanie śródoperacyjne, a przy zmianach w okolicach mowy także operacje z wybudzeniem chorego, który w trakcie zabiegu wykonuje zadania językowe. Uzupełnieniem bywa radioterapia i chemioterapia, dobierane do typu i profilu molekularnego guza.
Ważnym elementem leczenia objawowego są glikokortykosteroidy, które szybko zmniejszają obrzęk wokół guza i potrafią w ciągu doby wyraźnie poprawić stan chorego, oraz leki przeciwpadaczkowe przy napadach. Rehabilitacja neurologiczna, logopedyczna i neuropsychologiczna ma tu znaczenie porównywalne z leczeniem onkologicznym, bo decyduje o samodzielności w codziennym życiu.
Najczęściej zadawane pytania
Nowy, inny niż dotychczasowe, narastający z tygodnia na tydzień, najsilniejszy nad ranem, budzący ze snu i nasilający się przy kaszlu oraz schylaniu.
Tak, jest bezwzględnym wskazaniem do obrazowania głowy — inaczej niż u dziecka, gdzie najczęściej ma inne przyczyny.
Nie. U dorosłych większość zmian to przerzuty, najczęściej z płuca, piersi, nerki, jelita grubego i czerniaka.
Bo szybko zmniejszają obrzęk wokół guza i potrafią w ciągu doby wyraźnie poprawić stan chorego, jeszcze przed rozpoczęciem leczenia właściwego.