Grzybica paznokci: objawy, badanie i leczenie

Zgrubiała, żółtawa, krusząca się płytka paznokcia to najczęstsza choroba paznokci u dorosłych — dotyczy nawet co dziesiątej osoby, a po 60. roku życia znacznie częściej. Kłopot polega na tym, że nie każdy zmieniony paznokieć jest zagrzybiony: podobnie wygląda łuszczyca paznokci, onycholiza po urazie czy przewlekłe drażnienie. A ponieważ leczenie trwa miesiącami i obciąża wątrobę, warto najpierw wiedzieć, z czym się walczy.

Objawy

• Żółte, białe lub brunatne przebarwienie płytki
• Zgrubienie paznokcia i jego rozwarstwianie się
• Kruszenie się wolnego brzegu
• Oddzielanie się płytki od łożyska
• Nieprzyjemny zapach i rogowacenie podpaznokciowe
• Najczęściej zajęty paluch, zmiany zaczynają się od wolnego brzegu

Zakażenie zwykle rozpoczyna się od brzegu paznokcia i posuwa w stronę wału, obejmując kolejne płytki. U większości chorych współistnieje grzybica skóry stóp — złuszczanie i pękanie w przestrzeniach między palcami — i to ona zwykle jest źródłem. Leczenie samych paznokci bez grzybicy skóry kończy się nawrotem.

Dlaczego badanie przed leczeniem ma sens

Tylko około połowy zmienionych paznokci to faktycznie grzybica. Reszta to łuszczyca paznokci, liszaj płaski, zmiany pourazowe, onycholiza i zmiany związane z chorobami ogólnymi. Terapia doustna trwa 3–6 miesięcy, wymaga kontroli prób wątrobowych i wchodzi w interakcje z wieloma lekami — podejmowanie jej „na oko” jest więc kiepskim pomysłem.

Badanie mykologiczne polega na pobraniu materiału z zajętej płytki. Preparat bezpośredni daje wynik szybko, a hodowla, choć trwa 3–4 tygodnie, identyfikuje gatunek grzyba, co wpływa na wybór leku: dermatofity, drożdżaki i pleśnie leczy się różnie. Warunek jest jeden i często pomijany — przez co najmniej 2 tygodnie przed badaniem nie stosuje się żadnych preparatów przeciwgrzybiczych, inaczej wynik będzie fałszywie ujemny.

Leczenie

Metoda	Kiedy	Jak długo
Lakier leczniczy	Zajęte poniżej połowy płytki, do 3 paznokci, bez macierzy	6–12 miesięcy
Leczenie doustne	Zajęta macierz, wiele paznokci, brak efektu miejscowego	6 tygodni (ręce) do 3–4 miesięcy (stopy)
Leczenie skojarzone	Zmiany zaawansowane, zgrubiała płytka	Doustne + miejscowe równolegle
Usunięcie płytki	Bardzo gruby paznokieć utrudniający wnikanie leku	Zabiegowo lub mocznikiem

Najczęściej stosowanymi lekami doustnymi są terbinafina i itrakonazol, dobierane po identyfikacji patogenu. Wymagają kontroli prób wątrobowych i przeglądu przyjmowanych leków, bo itrakonazol wchodzi w liczne interakcje. Leczenie miejscowe lakierem z amorolfiną lub cyklopiroksem działa tylko wtedy, gdy grzyb nie zajął macierzy paznokcia, czyli części pod wałem — stąd zasada, że przy zajęciu podstawy płytki lakier nie wystarczy.

Cierpliwość jest tu warunkiem powodzenia. Paznokieć u ręki odrasta w pół roku, u stopy nawet w rok — więc zdrowy wygląd pojawia się długo po tym, jak grzyb został wyeliminowany. Ocena skuteczności ma sens dopiero po odrośnięciu płytki, a nie po zakończeniu przyjmowania tabletek.

Zapobieganie nawrotom

Nawroty dotyczą nawet jednej czwartej leczonych, głównie dlatego, że nie usunięto źródła zakażenia. Praktyczne minimum to: dokładne osuszanie stóp, zwłaszcza między palcami, przewiewne obuwie i skarpety z włókien naturalnych, klapki na basenie i pod prysznicem wspólnym, własne narzędzia do pedicure oraz odkażanie butów preparatem przeciwgrzybiczym. Warto też leczyć równolegle domowników, bo zakażenie krąży w rodzinie.

Osobną grupą ryzyka są osoby z cukrzycą i zaburzeniami krążenia w kończynach dolnych. U nich grzybica paznokci nie jest tylko problemem estetycznym — pęknięcia skóry stanowią wrota zakażenia bakteryjnego, dlatego wymaga leczenia i regularnej kontroli stóp.

Najczęściej zadawane pytania