Endoprotezoplastyka biodra polega na zastąpieniu zniszczonego stawu sztucznym. Chirurg usuwa zmienioną chorobowo głowę kości udowej i opracowuje panewkę, a następnie wszczepia protezę złożoną z panewki, trzpienia i główki.
To jedna z operacji o najlepiej udokumentowanej skuteczności w ortopedii, bo u większości chorych usuwa ból, który wcześniej ograniczał codzienne życie. Jednocześnie wymaga przygotowania i konsekwentnej rehabilitacji, a po zabiegu obowiązują zasady ostrożności.
Kiedy wszczepia się endoprotezę biodra
Głównym wskazaniem jest zaawansowana choroba zwyrodnieniowa, w której ból utrzymuje się mimo leczenia zachowawczego i ogranicza chodzenie oraz sen. O kwalifikacji decyduje przede wszystkim to, jak bardzo staw przeszkadza w życiu, a nie sam obraz w badaniu rentgenowskim.
Endoprotezy dzieli się także ze względu na sposób mocowania: cementowe, bezcementowe i hybrydowe. Wybór zależy od wieku, jakości kości i decyzji operatora.
- zaawansowana choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego
- złamanie szyjki kości udowej, zwłaszcza u osób starszych
- martwica jałowa głowy kości udowej
- zmiany w przebiegu reumatoidalnego zapalenia stawów
- następstwa dysplazji stawu biodrowego
Jak przygotować się do operacji
Przygotowanie zaczyna się na tygodnie przed zabiegiem. Wykonuje się badania krwi, EKG, ocenę stanu uzębienia i wykluczenie ognisk zakażenia, bo infekcja w organizmie zwiększa ryzyko powikłań protezy.
Duże znaczenie ma przygotowanie mieszkania. Po operacji przez pewien czas nie wolno głęboko zginać biodra, więc niskie siedzenia, brak uchwytów i śliskie dywaniki stają się realnym problemem.
Redukcja masy ciała i wzmocnienie mięśni przed operacją skracają rehabilitację. To jeden z niewielu elementów, na które pacjent ma bezpośredni wpływ.
- wykonaj zlecone badania i wylecz ogniska zakażenia, w tym zęby
- omów z lekarzem leki przeciwkrzepliwe, przeciwpłytkowe i przeciwcukrzycowe
- przygotuj w domu podwyższone siedzisko, nakładkę na sedes, uchwyty i usuń dywaniki
- zaopatrz się w kule lub balkonik oraz przyrząd do zakładania skarpet
- przygotuj przedmioty codziennego użytku na wysokości bioder, żeby nie schylać się nisko
- zaplanuj pomoc bliskich na pierwsze tygodnie po wypisie
- nagły silny ból biodra, skrócenie nogi albo niemożność obciążenia, co może oznaczać zwichnięcie protezy
- gorączka, zaczerwienienie, obrzęk i wyciek z rany
- ból, obrzęk i zaczerwienienie łydki
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- narastające drętwienie albo osłabienie operowanej nogi
Jak wygląda operacja
Zabieg wykonuje się w znieczuleniu podpajęczynówkowym albo ogólnym. Chirurg dociera do stawu przez cięcie na biodrze, usuwa zniszczoną głowę kości udowej i opracowuje panewkę.
Następnie wszczepia panewkę protezy w kość miedniczną oraz trzpień w kanał kości udowej, zakłada główkę i sprawdza stabilność oraz zakres ruchu. Na koniec zamyka ranę warstwowo, często pozostawiając dren.
Operacja trwa zwykle od jednej do dwóch godzin. Pobyt w szpitalu to najczęściej kilka dni, a pionizacja zaczyna się zwykle już w pierwszej dobie.
Rehabilitacja i zasady ostrożności
Rehabilitacja zaczyna się w szpitalu, od nauki wstawania, chodzenia o kulach i bezpiecznego siadania. Zakres obciążania operowanej nogi ustala operator, bo zależy od sposobu mocowania protezy.
Przez pierwsze tygodnie obowiązują zasady chroniące przed zwichnięciem protezy. Ich zakres zależy od dostępu operacyjnego, dlatego zawsze obowiązuje wersja podana przez operatora, a nie ogólna.
Powrót do samodzielnego chodzenia bez kul następuje zwykle po kilku tygodniach, a pełna poprawa w zakresie siły i wydolności zajmuje kilka miesięcy. Zalecane są spacery, rower stacjonarny i pływanie, a odradzane sporty kontaktowe i biegi po twardym podłożu.
- nie zginaj biodra powyżej kąta wskazanego przez operatora, zwykle około dziewięćdziesięciu stopni
- nie krzyżuj nóg ani nie zakładaj nogi na nogę
- nie skręcaj tułowia przy ustawionej stopie, obracaj się małymi krokami
- siadaj na podwyższonych siedziskach, unikaj niskich foteli i miękkich kanap
- śpij w pozycji zaleconej przez zespół, często z poduszką między kolanami
- stosuj zaleconą profilaktykę przeciwzakrzepową przez cały wskazany okres
Powikłania i trwałość protezy
Do najważniejszych powikłań należą zakażenie protezy, zwichnięcie, zakrzepica żył głębokich oraz obluzowanie protezy po latach. Zakażenie jest powikłaniem najpoważniejszym, bo często wymaga kolejnych operacji.
Nowoczesne endoprotezy służą wiele lat, a trwałość zależy od wieku, masy ciała, aktywności i rodzaju protezy. Po latach możliwa jest operacja wymiany, czyli rewizja, technicznie trudniejsza od pierwotnej.
Refundacja i czas oczekiwania
Endoprotezoplastyka biodra jest refundowana przez NFZ w ramach hospitalizacji, po kwalifikacji w poradni ortopedycznej. Zabiegi planowe prowadzone są na listach oczekujących, a czas zależy od ośrodka.
Prywatnie koszt obejmuje zwykle operację, protezę, pobyt i rehabilitację wczesną, ale zakres bywa różny. Pytając o cenę, ustal, czy zawiera implant, znieczulenie, pobyt, rehabilitację i wizyty kontrolne.
Najczęściej zadawane pytania
Zwykle od jednej do dwóch godzin. Pobyt w szpitalu trwa najczęściej kilka dni, a pionizacja zaczyna się zazwyczaj już w pierwszej dobie po zabiegu.
Zwykle po kilku tygodniach, ale termin ustala operator, bo zależy od sposobu mocowania protezy i zaleconego zakresu obciążania. Pełna poprawa siły i wydolności zajmuje kilka miesięcy.
Najczęściej głębokiego zginania biodra, krzyżowania nóg i skręcania tułowia przy ustawionej stopie. Zakres ograniczeń zależy od dostępu operacyjnego, więc obowiązuje wersja podana przez operatora.
Nowoczesne protezy służą wiele lat, a trwałość zależy od wieku, masy ciała, aktywności i rodzaju implantu. Po latach możliwa jest operacja wymiany, trudniejsza technicznie od pierwotnej.
Tak, w ramach hospitalizacji po kwalifikacji w poradni ortopedycznej. Zabiegi planowe prowadzone są na listach oczekujących, a czas zależy od ośrodka.
Każde ognisko zakażenia w organizmie zwiększa ryzyko zakażenia protezy, a to najpoważniejsze powikłanie tej operacji, często wymagające kolejnych zabiegów.