Chłoniaki to nowotwory układu chłonnego, wywodzące się z limfocytów. Najczęstszym pierwszym objawem jest niebolesne, powiększające się powoli powiększenie węzła chłonnego — i właśnie brak bólu odróżnia je od węzłów reaktywnych, które przy infekcji bolą przy dotyku. To grupa bardzo zróżnicowana: od postaci przebiegających latami bez leczenia po agresywne, wymagające pilnej chemioterapii, ale też takie, w których wyleczenie jest regułą, a nie wyjątkiem.
Dwie główne grupy
| Cecha | Chłoniak Hodgkina | Chłoniaki nieziarnicze |
|---|---|---|
| Udział | ok. 10% | ok. 90% |
| Szczyt zachorowań | Młodzi dorośli i po 60. r.ż. | Głównie po 60. r.ż. |
| Szerzenie się | Zwykle sąsiadującymi grupami węzłów | Nieregularne, częściej pozawęzłowe |
| Rokowanie | Bardzo dobre, wysoka wyleczalność | Zależy od podtypu — od bardzo dobrego po trudne |
Podział ten nie jest formalnością — decyduje o schemacie leczenia i rokowaniu. Chłoniak Hodgkina należy do najlepiej wyleczalnych nowotworów u dorosłych, a wśród chłoniaków nieziarniczych mieszczą się zarówno postacie powolne, w których stosuje się obserwację, jak i agresywne, wymagające natychmiastowego leczenia.
Objawy
- Niebolesne, twarde, powiększające się węzły chłonne — szyja, pachy, pachwiny
- Gorączka bez uchwytnej przyczyny
- Zlewne poty nocne, wymagające zmiany pościeli
- Utrata ponad 10% masy ciała w ciągu pół roku
- Uporczywy świąd skóry bez wysypki
- Zmęczenie i osłabienie
- Duszność lub kaszel przy powiększeniu węzłów śródpiersia
- Uczucie pełności w brzuchu przy powiększeniu śledziony
Trzy objawy — gorączka, nocne poty i chudnięcie — nazywa się objawami B i mają one w chłoniakach konkretne znaczenie prognostyczne oraz wpływają na wybór leczenia. Rzadkim, ale bardzo charakterystycznym objawem chłoniaka Hodgkina jest ból węzłów chłonnych pojawiający się po wypiciu alkoholu. Więcej o różnicowaniu węzłów opisuje wpis o powiększonych węzłach chłonnych.
Rozpoznanie
Rozstrzyga badanie histopatologiczne całego węzła chłonnego, pobranego chirurgicznie. Biopsja cienkoigłowa nie wystarcza, bo w chłoniakach ocenia się architekturę węzła, a nie tylko wygląd pojedynczych komórek — ujemny wynik biopsji cienkoigłowej bywa mylnie odbierany jako wykluczenie choroby i opóźnia rozpoznanie o miesiące.
Po potwierdzeniu wykonuje się badania oceniające stopień zaawansowania: PET-TK, biopsję szpiku w wybranych przypadkach, morfologię z rozmazem, LDH, badania wirusologiczne oraz ocenę serca przed leczeniem kardiotoksycznymi lekami. Konieczne jest też rozważenie zabezpieczenia płodności przed chemioterapią, zwłaszcza u młodych chorych — rozmowa, o której łatwo zapomnieć w pośpiechu, a która ma konsekwencje na całe życie.
Leczenie
W chłoniaku Hodgkina stosuje się chemioterapię wielolekową, często w skojarzeniu z radioterapią, uzyskując wyleczenie u większości chorych, także w stadiach zaawansowanych. W chłoniakach nieziarniczych leczenie zależy od podtypu: w agresywnych stosuje się immunochemioterapię z przeciwciałem anty-CD20, w powolnych bywa uzasadniona strategia obserwacji, a przy nawrotach — przeszczepienie komórek krwiotwórczych lub terapia CAR-T.
Warto uprzedzić o jednej rzeczy, która bywa dla pacjentów zaskoczeniem: w niektórych chłoniakach o powolnym przebiegu brak leczenia jest świadomą, prawidłową decyzją. Wczesne rozpoczęcie chemioterapii nie poprawia w nich rokowania, a naraża na działania niepożądane. Regularna obserwacja nie jest tu zaniedbaniem, tylko standardem postępowania.
Najczęściej zadawane pytania
Niebolesny, twardy i powoli powiększający się. Brak bólu odróżnia go od węzłów reaktywnych, które przy infekcji bolą przy dotyku.
Gorączką bez przyczyny, zlewnymi potami nocnymi i utratą ponad 10 procent masy ciała w pół roku. Mają znaczenie prognostyczne i wpływają na wybór leczenia.
Nie. Rozstrzyga badanie całego węzła pobranego chirurgicznie, bo w chłoniakach ocenia się architekturę węzła, a nie tylko wygląd pojedynczych komórek.
Tak, w niektórych chłoniakach o powolnym przebiegu. Wczesna chemioterapia nie poprawia w nich rokowania, a naraża na działania niepożądane — obserwacja jest tu standardem.