- obrzęk obejmuje dno jamy ustnej, szyję lub okolicę oczodołu i narasta
- masz trudność z oddychaniem albo przełykaniem własnej śliny
- gorączce z obrzękiem twarzy towarzyszy splątanie, senność lub zaburzenia widzenia
- twarz jest obrzęknięta, a skóra nad nią zaczerwieniona i gorąca
- masz gorączkę powyżej 38 stopni
- nie możesz szeroko otworzyć ust
- ból jest bardzo silny i nie ustępuje po lekach przeciwbólowych
- ząb jest wyraźnie ruchomy i bolesny przy najlżejszym dotknięciu
- ból pojawił się po urazie zęba
- ząb reaguje krótkim bólem na zimne napoje
- ból pojawia się przy nagryzaniu twardych pokarmów
- dziąsła krwawią przy szczotkowaniu
- ból budzi cię w nocy, ale jest do zniesienia
Ból zęba należy do najbardziej dokuczliwych dolegliwości i jednocześnie do tych, które najczęściej próbuje się przeczekać. Jest to jednak strategia kosztowna, ponieważ przyczyny bólu zęba praktycznie nigdy nie ustępują samoistnie, a jedynie przechodzą w kolejne stadium. Nerw w zębie, gdy obumrze, przestaje boleć, co chorzy odbierają jako wyzdrowienie, tymczasem zakażenie przenosi się wtedy poza wierzchołek korzenia. Dlatego ustąpienie bólu po kilku dniach nie jest powodem do odwołania wizyty.
O przyczynie bólu wiele mówi jego charakter i reakcja na bodźce, a te informacje pacjent może zebrać sam przed wizytą. Kluczowe są trzy rzeczy: czy ból pojawia się po zimnie czy po cieple, czy ustępuje od razu po usunięciu bodźca czy trwa dalej, i czy ząb boli przy nagryzaniu. Ta prosta charakterystyka porządkuje rozpoznanie i pozwala dentyście szybciej dobrać leczenie. Warto również sprawdzić, czy ból budzi w nocy, bo to jeden z bardziej swoistych objawów zapalenia miazgi.
Możliwe przyczyny
Zestawienie obejmuje przyczyny bólu odczuwanego w zębach i wokół nich. Nie wszystkie pochodzą z samego zęba, bo w tej okolicy rzutują również dolegliwości z zatok i ze stawu skroniowo-żuchwowego, co bywa powodem niepotrzebnego leczenia zdrowych zębów.
| Możliwa przyczyna | Co ją odróżnia | Jak pilne |
|---|---|---|
| Choroby przyzębia | Krwawiące dziąsła, cofanie się dziąsła z odsłanianiem szyjek, rozchwianie zębów, nieprzyjemny zapach z ust, ból rozlany i tępy. | ten sam dzień |
| Bruksizm i dysfunkcja stawu skroniowo-żuchwowego | Poranny ból zębów i żuchwy, starte powierzchnie zębów, przeskakiwanie w stawie przy otwieraniu ust, ból przed uchem. | wizyta planowa |
| Zapalenie zatok szczękowych | Ból kilku górnych zębów naraz, nasilany pochylaniem głowy, z niedrożnością nosa i uczuciem rozpierania policzka. | wizyta planowa |
| Afty i owrzodzenia błony śluzowej | Bolesne, okrągłe owrzodzenia z białawym dnem i czerwoną obwódką, nasilające ból przy kwaśnych i ostrych potrawach. | wizyta planowa |
| Grzybica jamy ustnej | Pieczenie i bolesność z białym nalotem schodzącym z trudem, częste u osób noszących protezy i po antybiotykach. | wizyta planowa |
Co mówi charakter bólu
Reakcja zęba na bodźce jest najprostszym narzędziem porządkującym rozpoznanie i dentysta zapyta o nią na początku wizyty. Decyduje nie samo natężenie bólu, lecz to, jak długo utrzymuje się po usunięciu bodźca. Krótka, ostra reakcja znikająca natychmiast po odsunięciu zimnego napoju świadczy o odwracalnym podrażnieniu. Ból utrzymujący się minutami po bodźcu, zwłaszcza po gorącym, oznacza już nieodwracalne zapalenie miazgi i wymaga leczenia kanałowego.
- Krótki ból po zimnym, znikający od razu: nadwrażliwość zębiny lub początkowa próchnica.
- Ból po gorącym, utrzymujący się minutami: nieodwracalne zapalenie miazgi, konieczne leczenie kanałowe.
- Ból budzący w nocy, pulsujący, promieniujący do ucha lub skroni: zaawansowane zapalenie miazgi.
- Ból przy nagryzaniu, uczucie wysadzania zęba: zmiany okołowierzchołkowe, ropień u podstawy korzenia.
- Ból kilku górnych zębów naraz, nasilany pochylaniem: najczęściej zatoki, nie zęby.
- Poranny ból zębów i żuchwy: bruksizm, czyli zaciskanie i zgrzytanie zębami w nocy.
- Rozlany ból z krwawiącymi dziąsłami: choroby przyzębia.
Jest jeszcze jedna sytuacja, o której trzeba wiedzieć, bo prowadzi do groźnych opóźnień. Gdy miazga zęba obumrze, ból ustępuje i chory uznaje problem za rozwiązany. Tymczasem zakażenie przenosi się wtedy poza wierzchołek korzenia i tworzy zmianę, która przez miesiące może nie dawać dolegliwości, a potem ujawnia się ropniem i obrzękiem twarzy. Dlatego ustąpienie silnego bólu zęba bez leczenia nie jest wyzdrowieniem, tylko przejściem choroby w kolejne stadium, i nie powinno skutkować odwołaniem wizyty.
Objawy, które zmieniają rozpoznanie
Objawy towarzyszące bólowi zęba decydują o tym, czy sprawa może poczekać do wizyty, czy wymaga pomocy natychmiast. Obrzęk twarzy z gorączką oznacza, że zakażenie wyszło poza ząb i szerzy się w tkankach, a szybkość tego procesu bywa zaskakująca. Szczególnie niebezpieczne jest zajęcie dna jamy ustnej i okolicy szyi, ponieważ narastający obrzęk może zamknąć drogi oddechowe. Trudność w szerokim otwieraniu ust jest wczesnym sygnałem takiego szerzenia się zakażenia i nie wolno jej lekceważyć.
- Obrzęk twarzy, policzka lub okolicy podżuchwowej
- Gorączka powyżej 38 stopni
- Trudność w szerokim otwieraniu ust
- Trudność w przełykaniu lub oddychaniu
- Obrzęk dna jamy ustnej albo szyi
- Powiększone, bolesne węzły chłonne
- Wyraźna ruchomość zęba
- Zaburzenia widzenia lub obrzęk wokół oka
- Splątanie i senność przy gorączce
Co robić do czasu wizyty
Najskuteczniejsze są doustne leki przeciwbólowe i przeciwzapalne stosowane zgodnie z ulotką, a nie metody miejscowe. Pomaga również chłodny okład przykładany do policzka od zewnątrz, który zmniejsza obrzęk i przynosi ulgę. Warto spać z głową uniesioną wyżej, ponieważ w pozycji leżącej rośnie ciśnienie w okolicy zęba i ból nocny się nasila. Do czasu wizyty należy unikać bodźców wywołujących dolegliwości, czyli bardzo zimnych i bardzo gorących napojów oraz gryzienia po chorej stronie.
Osobno trzeba wymienić metody, które są rozpowszechnione, a szkodzą. Przykładanie tabletki przeciwbólowej bezpośrednio do dziąsła powoduje chemiczne oparzenie błony śluzowej i nie uśmierza bólu, bo lek działa dopiero po wchłonięciu. Ciepłe okłady na policzek przy ropniu przyspieszają szerzenie się zakażenia i są przeciwwskazane, mimo że przynoszą chwilową ulgę. Nie należy też sięgać po antybiotyki pozostałe z wcześniejszego leczenia, ponieważ nie zastąpią one usunięcia przyczyny w zębie, a utrudnią późniejsze leczenie.
- Stosuj doustne leki przeciwbólowe i przeciwzapalne zgodnie z ulotką
- Przykładaj chłodny okład do policzka od zewnątrz
- Śpij z głową uniesioną wyżej
- Nie przykładaj tabletki bezpośrednio do dziąsła
- Nie stosuj ciepłych okładów przy obrzęku
- Nie bierz antybiotyków z zapasu
- Unikaj bardzo zimnych i gorących napojów oraz gryzienia po chorej stronie
- Przy obrzęku twarzy z gorączką nie czekaj na planowy termin
Jak przygotować się do wizyty
Dentysta zapyta o charakter bólu, jego reakcję na zimno i ciepło oraz o to, czy ból budzi w nocy, dlatego warto przemyśleć te odpowiedzi wcześniej. Istotne jest, od kiedy trwa i czy w międzyczasie ustępował, bo przerwa w dolegliwościach bywa sygnałem obumarcia miazgi. Ważna jest też informacja o chorobach przewlekłych i przyjmowanych lekach, zwłaszcza przeciwkrzepliwych oraz bisfosfonianach stosowanych w osteoporozie, które wpływają na możliwość usunięcia zęba. Uczulenia na leki i znieczulenie należy zgłosić na początku wizyty. U dzieci lęk przed fotelem bywa większy niż sam ból, dlatego wizytę warto oswajać zawczasu, choćby zabawą w gabinet znaną z zajęć na Dzień Dentysty.
- Od kiedy trwa ból i czy w międzyczasie ustępował
- Reakcja na zimno i ciepło oraz czas trwania bólu po bodźcu
- Czy ból budzi w nocy
- Czy ząb boli przy nagryzaniu
- Stosowane dotąd leki przeciwbólowe i ich skuteczność
- Choroby przewlekłe i wszystkie przyjmowane leki
- Leki przeciwkrzepliwe i bisfosfoniany
- Uczulenia na leki i na znieczulenie
Najczęściej zadawane pytania
W pozycji leżącej rośnie napływ krwi do głowy i ciśnienie w komorze zęba, co nasila ból przy zapaleniu miazgi. Dodatkowo w nocy znika bodziec rozpraszający uwagę. Pomaga spanie z głową uniesioną wyżej oraz przyjęcie leku przeciwbólowego przed położeniem się.
Nie należy tego robić. Ustąpienie silnego bólu najczęściej oznacza obumarcie miazgi, a nie wyleczenie. Zakażenie przenosi się wtedy poza wierzchołek korzenia i po miesiącach ujawnia ropniem oraz obrzękiem twarzy. To przejście choroby w kolejne stadium, a nie powrót do zdrowia.
Nie, to rozpowszechniona i szkodliwa praktyka. Tabletka przyłożona do dziąsła powoduje chemiczne oparzenie błony śluzowej z bolesnym owrzodzeniem, a bólu nie uśmierza, bo lek działa dopiero po wchłonięciu do krwi. Tabletkę należy połknąć zgodnie z ulotką.
Przy obrzęku i podejrzeniu ropnia jest przeciwwskazany, bo rozszerza naczynia i przyspiesza szerzenie się zakażenia, mimo że daje chwilową ulgę. Właściwy jest chłodny okład przykładany do policzka od zewnątrz, który zmniejsza obrzęk i łagodzi ból.
Przy obrzęku twarzy z gorączką, przy trudności w szerokim otwieraniu ust, przy obrzęku dna jamy ustnej lub szyi oraz przy trudności w przełykaniu i oddychaniu. Narastający obrzęk w tej okolicy może zamknąć drogi oddechowe, dlatego nie wolno czekać do planowego terminu.
Ból obejmujący kilka górnych zębów jednocześnie, nasilany pochylaniem głowy, zwykle nie pochodzi z zębów, lecz z zatok szczękowych, których dno leży tuż nad korzeniami. Towarzyszy mu wtedy niedrożność nosa i uczucie rozpierania policzka. Leczenie zatok znosi dolegliwości.