- brzuch jest twardy jak deska i bardzo bolesny przy dotyku
- ból jest bardzo silny, narasta i zmusza cię do bezruchu
- towarzyszy mu gorączka z dreszczami, zimny pot i spadek ciśnienia
- wymiotujesz krwią albo oddajesz czarny, smolisty stolec
- ból pojawił się nagle po urazie lewego boku
- ból trwa nieprzerwanie ponad sześć godzin i narasta
- towarzyszy mu gorączka powyżej 38 stopni
- ból jest kolkowy, promieniuje do pachwiny, a w moczu pojawiła się krew
- towarzyszy mu zatrzymanie gazów i wzdęcie
- jesteś w ciąży i pojawiło się krwawienie
- ból nawraca od tygodni i wiąże się z wypróżnieniem
- towarzyszą mu wzdęcia i zmiana rytmu wypróżnień
- nasila się w drugiej fazie cyklu lub podczas miesiączki
- wiąże się wyraźnie z posiłkami
Lewa połowa brzucha mieści kilka narządów ułożonych jeden nad drugim, dlatego samo określenie strony nie wystarcza do rozpoznania. Dopiero wskazanie wysokości, na której ból jest najsilniejszy, zawęża listę przyczyn do dwóch lub trzech. W górnej części, pod lewym łukiem żebrowym, leżą żołądek, ogon trzustki i śledziona. Środkowa część to lewa nerka i moczowód, a dolna, w lewym dole brzucha, to esica oraz u kobiet lewy jajnik i jajowód.
Warto wiedzieć, że najczęstszą przyczyną bólu zlokalizowanego w lewym dole brzucha u osób po pięćdziesiątce jest zapalenie uchyłków. Uchyłki to niewielkie uwypuklenia ściany jelita, powstające z wiekiem i występujące u znacznej części populacji, najczęściej właśnie w esicy. Same w sobie nie dają objawów, ale gdy dojdzie do ich zapalenia, pojawia się utrzymujący się ból w lewym dole brzucha, zwykle z gorączką. Ta zależność jest na tyle charakterystyczna, że zapalenie uchyłków bywa nazywane lewostronnym odpowiednikiem zapalenia wyrostka.
Możliwe przyczyny
Poniższe zestawienie porządkuje przyczyny według wysokości, na której ból jest odczuwany. Warto pamiętać, że ból lewej strony brzucha bywa też rzutowany z narządów leżących gdzie indziej, w tym z serca, dlatego przy bólu w lewym nadbrzuszu u osoby po pięćdziesiątce rozważa się również przyczynę sercową.
| Możliwa przyczyna | Co ją odróżnia | Jak pilne |
|---|---|---|
| Zapalenie uchyłków jelita grubego | Utrzymujący się ból w lewym dole brzucha z gorączką i tkliwością, najczęściej po pięćdziesiątce, często ze zmianą rytmu wypróżnień. | ten sam dzień |
| Zapalenie trzustki | Silny ból w nadbrzuszu promieniujący opasująco do pleców, z wymiotami, nasilany po alkoholu i tłustym posiłku, ulga przy pochyleniu do przodu. | pilne, 112 |
| Kamica nerkowa | Napadowy, kolkowy ból lewego boku promieniujący do pachwiny, z niepokojem ruchowym, nudnościami i często krwią w moczu. | ten sam dzień |
| Wrzody żołądka | Ból w nadbrzuszu wyraźnie związany z posiłkami, czasem budzący nad ranem, z pieczeniem i odbijaniem. | ten sam dzień |
| Rak jelita grubego | Ból z postępującą zmianą rytmu wypróżnień, stolcem ołówkowatym, krwią w stolcu, niedokrwistością i chudnięciem. | ten sam dzień |
| Zespół jelita drażliwego | Ból ustępujący po wypróżnieniu, ze wzdęciami i zmienną konsystencją stolca, nasilany stresem, nigdy nie budzący w nocy. | wizyta planowa |
| Torbiel jajnika | Ból po jednej stronie podbrzusza, czasem nagły i bardzo silny przy pęknięciu lub skręceniu, z nudnościami. | ten sam dzień |
| Endometrioza | Ból nasilający się przed miesiączką i w jej trakcie, często z bolesnym współżyciem i dolegliwościami przy wypróżnianiu. | wizyta planowa |
Na jakiej wysokości boli
Podział lewej strony brzucha na trzy piętra jest praktycznym narzędziem, które można zastosować samodzielnie. Warto położyć się na plecach z ugiętymi nogami, żeby rozluźnić powłoki, i jednym palcem wskazać miejsce największej bolesności. Napięty brzuch utrudnia lokalizację i prowadzi do mylnych wniosków. Poniższe zestawienie przypisuje każdemu piętru narządy, które za ból najczęściej odpowiadają.
- Pod lewym łukiem żebrowym: żołądek, ogon trzustki, śledziona, a także rzutowany ból z serca i z lewego płuca.
- Lewy bok, w linii pasa: lewa nerka i moczowód, typowo przy kolce z promieniowaniem do pachwiny.
- Lewy dół brzucha: esica, czyli najczęstsze miejsce uchyłków, a u kobiet lewy jajnik i jajowód.
- Ból opasujący, promieniujący do pleców: trzustka, zwłaszcza po alkoholu lub tłustym posiłku.
- Ból przesuwający się w czasie: rozważa się niedrożność i procesy zapalne obejmujące kolejne odcinki jelita.
Odrębnego omówienia wymaga śledziona, bo daje ból w sposób mylący. Powiększona śledziona zwykle nie boli, lecz powoduje uczucie pełności i szybkiego sytości po niewielkim posiłku, ponieważ uciska żołądek. Natomiast ostry ból lewego podżebrza promieniujący do lewego barku, zwłaszcza po urazie, jest sygnałem bardzo poważnym i może oznaczać pęknięcie śledziony. Taki ból barku wynika z podrażnienia przepony krwią w jamie brzusznej i wymaga natychmiastowego wezwania pomocy.
Objawy, które zmieniają rozpoznanie
Przy bólu lewej strony brzucha objawy towarzyszące decydują o tym, czy potrzebna jest pilna ocena chirurgiczna. Gorączka z tkliwością lewego dołu brzucha przemawia za zapaleniem uchyłków, które przy powikłaniach wymaga leczenia szpitalnego. Krew w moczu razem z kolkowym bólem boku wskazuje na złóg w moczowodzie. Osobno rozpatruje się objawy sugerujące proces przewlekły, w tym zmianę rytmu wypróżnień, chudnięcie i niedokrwistość, które nakazują wykonanie kolonoskopii niezależnie od nasilenia bólu.
- Gorączka z dreszczami
- Twardy, deskowaty brzuch i ból przy najlżejszym dotyku
- Krew w moczu przy kolkowym bólu boku
- Krew w stolcu lub stolec ołówkowaty
- Zatrzymanie gazów i stolca z narastającym wzdęciem
- Chudnięcie mimo zachowanego apetytu
- Ból promieniujący do lewego barku, zwłaszcza po urazie
- Krwawienie z dróg rodnych u kobiety w ciąży
Jakie badania to wyjaśnią
Przy bólu ostrym podstawą są badania krwi, badanie ogólne moczu oraz ultrasonografia, a przy wątpliwościach tomografia komputerowa, która najlepiej uwidacznia zapalenie uchyłków. W dolegliwościach przewlekłych diagnostyka kieruje się ku badaniu endoskopowemu jelita grubego.
- Tomografia komputerowa z kontrastem jest badaniem z wyboru przy podejrzeniu zapalenia uchyłków oraz przy ostrym bólu o niejasnej przyczynie, bo uwidacznia powikłania takie jak ropień czy perforacja.
- Kolonoskopia wykonywana po ustąpieniu ostrego stanu zapalnego, pozwala potwierdzić uchyłki i wykluczyć nowotwór, który daje bardzo podobne objawy.
Co robić do czasu wizyty
Przy bólu ostrym i narastającym obowiązują te same zasady co przy każdym ostrym brzuchu: nie przyjmować silnych leków przeciwbólowych przed oceną, nie stosować ciepłych okładów i nie jeść, jeśli ból narasta lub towarzyszą mu wymioty. Ciepły okład na brzuch przy zapaleniu uchyłków przyspiesza rozwój zakażenia, a leki przeciwbólowe maskują obronę mięśniową, czyli najważniejszy objaw różnicujący. Bezpieczne jest natomiast położenie się w pozycji przynoszącej ulgę i obserwacja przebiegu.
Przy dolegliwościach przewlekłych, nawracających od tygodni, postępowanie wygląda inaczej i warto wykorzystać ten czas na obserwację. Pomocny jest zapis związku bólu z posiłkami, wypróżnieniami i fazą cyklu u kobiet, bo te trzy zależności różnicują najczęstsze przyczyny. Warto też zanotować konsystencję stolca, ponieważ zmiana rytmu wypróżnień utrzymująca się ponad sześć tygodni jest samodzielnym wskazaniem do badania jelita. Przy podejrzeniu uchyłków nie należy w okresie zaostrzenia zwiększać gwałtownie ilości błonnika, bo nasila to dolegliwości.
- Nie bierz silnych leków przeciwbólowych przed oceną lekarską
- Nie stosuj ciepłych okładów przy podejrzeniu zapalenia
- Nie jedz przy narastającym bólu z wymiotami
- Zanotuj związek bólu z posiłkami, wypróżnieniem i cyklem
- Zapisuj konsystencję stolca i częstość wypróżnień
- Zmierz temperaturę i zanotuj wynik
- W zaostrzeniu nie zwiększaj gwałtownie ilości błonnika
Jak przygotować się do wizyty
Lekarz odtworzy przebieg bólu w czasie, dlatego warto przygotować konkretne odpowiedzi zamiast ogólnego opisu. Kluczowe są: wysokość bólu, jego charakter, czas trwania oraz to, co go nasila i co przynosi ulgę. U kobiet konieczna jest data ostatniej miesiączki, ponieważ ciąża pozamaciczna wymaga pilnego wykluczenia, a jej objawy bywają mylone z zapaleniem uchyłków lub torbielą. Trzeba też podać wcześniejsze operacje brzuszne, bo zrosty są częstą przyczyną niedrożności dającej ból po lewej stronie.
- Wysokość bólu: pod żebrem, w boku czy w dole brzucha
- Charakter bólu: stały czy falujący i kolkowy
- Od ilu godzin lub tygodni trwa
- Co go nasila, a co przynosi ulgę
- Data ostatniej miesiączki
- Rytm i konsystencja stolca w ostatnich tygodniach
- Przebyte operacje brzuszne
- Wcześniejsze badania jelita i ich wyniki
Najczęściej zadawane pytania
Zależy od wysokości bólu. Pod lewym żebrem najczęściej odpowiada żołądek lub ogon trzustki, w boku lewa nerka, a w lewym dole brzucha esica. U osób po pięćdziesiątce najczęstszą przyczyną bólu w lewym dole brzucha jest zapalenie uchyłków jelita grubego.
W większości przypadków nie. Niepowikłane zapalenie leczy się zachowawczo, dietą i w razie potrzeby antybiotykiem, a chory wraca do zdrowia bez zabiegu. Operacja bywa konieczna przy powikłaniach: ropniu, przedziurawieniu, przetoce lub zwężeniu jelita, a także przy częstych nawrotach.
Nie, i to częste nieporozumienie. Powiększona śledziona zwykle nie boli, a jedynie daje uczucie pełności i szybkiej sytości. Ból pod lewym łukiem żebrowym częściej pochodzi z żołądka lub trzustki. Ostry ból promieniujący do lewego barku po urazie może jednak oznaczać pęknięcie śledziony i wymaga wezwania pomocy.
Gdy towarzyszy mu zmiana rytmu wypróżnień utrzymująca się ponad sześć tygodni, krew w stolcu, stolec ołówkowaty, chudnięcie lub niedokrwistość. Badanie wykonuje się również po przebytym zapaleniu uchyłków, po ustąpieniu ostrego stanu, aby wykluczyć nowotwór dający podobne objawy.
Trzustka leży w głębi jamy brzusznej, na wysokości kręgosłupa, a jej unerwienie biegnie przez sploty położone z tyłu. Dlatego ból odczuwany jest opasująco, z promieniowaniem do pleców, i typowo słabnie przy pochyleniu się do przodu oraz nasila przy leżeniu na plecach.
Tak, zawał ściany dolnej serca często objawia się bólem w nadbrzuszu z nudnościami i bywa brany za dolegliwości żołądkowe. Podejrzenie budzi ból pojawiający się przy wysiłku, z dusznością, zimnym potem lub promieniowaniem do żuchwy i ramienia. W takiej sytuacji dzwoni się pod 112.