Białaczka to nowotwór układu krwiotwórczego, w którym szpik produkuje ogromne ilości nieprawidłowych, niedojrzałych krwinek. Wypierają one prawidłowe komórki, a objawy wynikają nie z obecności komórek nowotworowych, lecz z braku tych zdrowych: niedokrwistości, małopłytkowości i niedoboru sprawnych krwinek białych. Ta prosta zasada tłumaczy cały obraz kliniczny — bladość, siniaki i infekcje występujące jednocześnie.
Cztery główne rodzaje
| Rodzaj | Przebieg | Typowy pacjent |
|---|---|---|
| Ostra limfoblastyczna (ALL) | Gwałtowny | Najczęstszy nowotwór u dzieci |
| Ostra szpikowa (AML) | Gwałtowny | Głównie dorośli, ryzyko rośnie z wiekiem |
| Przewlekła limfocytowa (CLL) | Powolny, latami | Osoby starsze, często wykrywana przypadkiem |
| Przewlekła szpikowa (CML) | Powolny | Dorośli, obecność chromosomu Filadelfia |
Rozróżnienie na postać ostrą i przewlekłą ma znaczenie zasadnicze. Białaczki ostre rozwijają się w ciągu tygodni i wymagają natychmiastowego leczenia w warunkach szpitalnych. Przewlekłe narastają latami, bywają wykrywane przypadkiem w rutynowej morfologii, a w przewlekłej białaczce limfocytowej u części chorych przez długi czas stosuje się wyłącznie obserwację.
Objawy
- Bladość, osłabienie, duszność wysiłkowa, kołatanie serca
- Siniaki bez urazu, wybroczyny, krwawienia z nosa i dziąseł
- Nawracające lub przedłużające się infekcje, gorączka
- Powiększone węzły chłonne, wątroba i śledziona
- Bóle kości i stawów, zwłaszcza u dzieci
- Nocne poty i utrata masy ciała
- Uczucie pełności w brzuchu
U dzieci częstym i mylącym objawem są bóle kończyn i niechęć do chodzenia, brane za „bóle wzrostowe”. Sygnałem, który powinien skłonić do wykonania morfologii, jest połączenie takich bólów z bladością, sińcami i gorszą kondycją.
Morfologia — na co patrzeć
Najbardziej niepokojące jest zestawienie: obniżona hemoglobina, obniżona liczba płytek i nieprawidłowa liczba leukocytów — bardzo wysoka albo, co bywa zaskoczeniem, bardzo niska. Obecność komórek blastycznych w rozmazie jest wskazaniem do pilnej konsultacji hematologicznej. Warto pamiętać, że automatyczny analizator nie zawsze wychwytuje blasty i przy podejrzeniu konieczna jest ocena rozmazu pod mikroskopem przez doświadczonego diagnostę.
Izolowana leukocytoza w przebiegu infekcji jest zjawiskiem normalnym i nie oznacza białaczki. Niepokoi natomiast utrzymująca się miesiącami limfocytoza u osoby bez objawów infekcji — to najczęstszy sposób wykrycia przewlekłej białaczki limfocytowej.
Rozpoznanie i leczenie
Rozpoznanie stawia się na podstawie biopsji i trepanobiopsji szpiku z oceną cytometryczną, cytogenetyczną i molekularną. Te badania nie służą tylko potwierdzeniu choroby — określają podtyp i obecność zmian genetycznych, od których zależy dobór leczenia i rokowanie. Dlatego rozpoznanie „białaczka” bez podtypu nie mówi jeszcze nic o dalszym postępowaniu.
W białaczkach ostrych stosuje się intensywną chemioterapię indukcyjną, a następnie konsolidację i, u chorych wysokiego ryzyka, przeszczepienie allogenicznych komórek krwiotwórczych. W przewlekłej białaczce szpikowej przełomem okazały się inhibitory kinazy tyrozynowej, które zamieniły chorobę śmiertelną w przewlekłą, kontrolowaną tabletką. W przewlekłej białaczce limfocytowej stosuje się nowoczesne leki celowane, a leczenie rozpoczyna dopiero przy objawach lub szybkiej progresji.
Rokowanie zmieniło się w ostatnich dekadach radykalnie, zwłaszcza u dzieci — w ostrej białaczce limfoblastycznej wieku dziecięcego wyleczenie osiąga dziś ponad 85 procent chorych. To jedna z tych sytuacji, w których dane sprzed dwudziestu lat, na które trafia się w internecie, są po prostu nieaktualne.
Najczęściej zadawane pytania
Nie z obecności komórek nowotworowych, lecz z braku zdrowych. Stąd jednoczesna bladość, siniaki i infekcje — czyli niedokrwistość, małopłytkowość i niedobór sprawnych krwinek białych.
Na zestawienie obniżonej hemoglobiny, obniżonej liczby płytek i nieprawidłowej liczby leukocytów — bardzo wysokiej albo, co bywa zaskoczeniem, bardzo niskiej.
Mogą. Bóle kończyn brane za bóle wzrostowe, zwłaszcza w połączeniu z bladością i sińcami, są wskazaniem do wykonania morfologii.
W ostrej białaczce limfoblastycznej wieku dziecięcego wyleczenie osiąga ponad 85 procent chorych. Dane sprzed dwudziestu lat, na które trafia się w internecie, są nieaktualne.